Seksoholizm, czyli zaburzenie kompulsywnych zachowań seksualnych, można skutecznie leczyć. Podstawą leczenia jest psychoterapia, prowadzona indywidualnie lub w grupie, a w części przypadków uzupełniają ją leki. Wyjaśniamy, które metody mają najlepsze potwierdzenie w badaniach, czym różni się terapia indywidualna od grupowej i jak wygląda leczenie w Ośrodku Polana.

Czym jest seksoholizm i kiedy wymaga leczenia

W klasyfikacji chorób Światowej Organizacji Zdrowia ICD-11 seksoholizm nazywa się zaburzeniem kompulsywnych zachowań seksualnych (ang. compulsive sexual behaviour disorder, CSBD, kod 6C72). Jego istotą jest długotrwała utrata kontroli nad intensywnymi, powtarzającymi się impulsami seksualnymi. Mimo prób ograniczenia zachowania trwają co najmniej pół roku i prowadzą do cierpienia albo poważnych szkód w życiu osobistym, rodzinnym czy zawodowym.

O potrzebie leczenia nie decyduje więc to, jak często ktoś uprawia seks czy ogląda pornografię, ale utrata kontroli i jej skutki. Więcej o objawach piszemy w artykule Uzależnienie od seksu – sprawdź, jak rozpoznać objawy, a o tym, skąd bierze się ten problem, w tekście Przyczyny seksoholizmu. Jeśli zastanawiasz się, czy objawy dotyczą Ciebie, możesz wypełnić nasz test na seksoholizm.

Leczenie zaczyna się od rzetelnej diagnozy

Pierwszym krokiem jest konsultacja ze specjalistą: psychoterapeutą uzależnień, psychologiem lub lekarzem psychiatrą. Diagnoza ma odpowiedzieć na trzy pytania.

  1. Czy to rzeczywiście CSBD? Specjalista sprawdza, czy spełnione są kryteria zaburzenia. Odróżnia je od wysokiego, ale kontrolowanego popędu seksualnego, od objawów innych chorób (np. epizodu manii) i od sytuacji, w której cierpienie wynika głównie z konfliktu między zachowaniem a własnymi przekonaniami religijnymi czy moralnymi.
  2. Co jeszcze się dzieje? Kompulsywnym zachowaniom seksualnym często towarzyszą depresja, zaburzenia lękowe, ADHD oraz uzależnienia od alkoholu i innych substancji. Przeglądy badań zalecają, żeby diagnozować i leczyć te problemy razem.
  3. Jaki jest cel leczenia? W przeciwieństwie do uzależnienia od alkoholu celem zwykle nie jest całkowita abstynencja seksualna. Chodzi o odzyskanie kontroli: zrezygnowanie z zachowań, które szkodzą (np. kompulsywnego oglądania pornografii czy ryzykownych kontaktów), i budowanie zdrowej, satysfakcjonującej seksualności.

Psychoterapia: podstawa leczenia seksoholizmu

Według wytycznych Światowej Federacji Towarzystw Psychiatrii Biologicznej (WFSBP) psychoedukacja i psychoterapia są leczeniem pierwszego wyboru i powinny być prowadzone u każdej osoby z CSBD.

Badania to potwierdzają. Metaanaliza z 2025 roku objęła 20 badań i ponad 2000 uczestników leczonych z powodu problematycznego korzystania z pornografii, najczęstszej formy CSBD. Psychoterapia przynosiła duże zmniejszenie objawów, częstotliwości oglądania pornografii i kompulsywności seksualnej w porównaniu z grupami kontrolnymi. Poprawiał się też nastrój. Efekty utrzymywały się w okresie obserwacji po zakończeniu terapii.

Autorzy uczciwie zaznaczają ograniczenia: większość badań była niewielka, a wyniki opierały się na tym, co zgłaszali sami pacjenci. Podobnie oceniał to wcześniejszy systematyczny przegląd 24 badań nad leczeniem CSBD. Dowody są obiecujące, ale wciąż potrzebne są większe, lepiej kontrolowane badania.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)

Terapia poznawczo-behawioralna ma najwięcej potwierdzeń w badaniach. Pomaga zrozumieć, co wyzwala kompulsywne zachowania, i zmienić sposób reagowania na nie. W praktyce obejmuje m.in.:

  • rozpoznawanie sytuacji, emocji i myśli, które poprzedzają kompulsywne zachowanie,
  • pracę z przekonaniami typu „tylko to mnie uspokoi”,
  • naukę radzenia sobie z głodem i impulsami,
  • trening radzenia sobie ze stresem i trudnymi emocjami,
  • plan zapobiegania nawrotom;

W największym jak dotąd badaniu z randomizacją 137 mężczyzn z zaburzeniem hiperseksualnym wzięło udział w 7-tygodniowej grupowej terapii poznawczo-behawioralnej albo czekało na leczenie. U uczestników terapii objawy i kompulsywność seksualna zmniejszyły się wyraźnie bardziej niż w grupie oczekującej. Zmniejszyły się też objawy depresji i stres psychiczny.

Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT)

ACT należy do tzw. trzeciej fali terapii poznawczo-behawioralnej. Zamiast walczyć z myślami i pragnieniami, uczy się je zauważać i akceptować bez działania pod ich wpływem. Ważną częścią terapii jest określenie, jakie wartości są dla danej osoby naprawdę istotne, np. bliskość w związku czy rodzina, i podejmowanie działań zgodnych z nimi.

W badaniu z randomizacją 28 mężczyzn przeszło 12 sesji ACT albo czekało na leczenie. Po terapii oglądanie pornografii zmniejszyło się średnio o 93 proc. w grupie ACT i o 21 proc. w grupie oczekującej, a po trzech miesiącach poprawa wciąż wynosiła ok. 86 proc. Badanie było jednak małe i objęło głównie mężczyzn z jednej wspólnoty religijnej, więc wyniki trzeba potwierdzić na innych grupach. We wspomnianej metaanalizie ACT i klasyczna CBT okazały się podobnie skuteczne.

Uważność (mindfulness)

Trening uważności uczy zauważania napięcia, emocji i impulsów bez natychmiastowego działania pod ich wpływem. Jest często częścią programów CBT i ACT. To ważne, bo u wielu osób z CSBD seks służy przede wszystkim do regulowania trudnych emocji: daje chwilową ulgę, ale z czasem pogłębia problem.

Inne podejścia terapeutyczne

W leczeniu CSBD stosuje się też terapię psychodynamiczną, integracyjną, terapię par czy terapię skoncentrowaną na traumie. Pracują one m.in. z doświadczeniami z przeszłości, wzorcami w relacjach i poczuciem wstydu. Badań nad ich skutecznością w leczeniu CSBD jest na razie niewiele, dlatego często łączy się je z elementami terapii poznawczo-behawioralnej. Przy kompulsywnych zachowaniach seksualnych, które szkodzą związkowi, pomocna bywa terapia par, a partnerowi lub partnerce własna konsultacja.

Terapia indywidualna czy grupowa?

Obie formy mają uzasadnienie w badaniach. W metaanalizie z 2025 roku nie znaleziono istotnych różnic w skuteczności między terapią grupową a indywidualną, a największe badanie z randomizacją dotyczyło właśnie terapii grupowej.

Terapia indywidualna daje przestrzeń na sprawy najbardziej osobiste: doświadczenia z dzieciństwa, traumę, trudności w związku, współwystępującą depresję czy uzależnienie od substancji. Tempo i plan pracy są dopasowane do jednej osoby.

Terapia grupowa ma inne mocne strony. Seksoholizmowi towarzyszy często silny wstyd i poczucie, że „tylko ja tak mam”. Spotkanie z ludźmi, którzy przeżywają podobne trudności, zmniejsza poczucie izolacji, daje wsparcie i motywację, a doświadczenia innych uczestników pomagają lepiej zrozumieć własne mechanizmy. Grupa jest też miejscem ćwiczenia szczerości i bliskości w relacjach.

W praktyce obie formy dobrze się uzupełniają, dlatego wiele programów leczenia uzależnień łączy terapię indywidualną z grupową.

Leczenie farmakologiczne

Żaden lek nie jest formalnie zarejestrowany do leczenia CSBD. Lekarz psychiatra może jednak rozważyć farmakoterapię przy dużym nasileniu objawów albo przy współwystępujących zaburzeniach, np. depresji czy lęku. Według wytycznych WFSBP największe znaczenie mają leki z grupy SSRI (np. paroksetyna) i naltrekson, zawsze jako uzupełnienie psychoterapii.

Dowody są ograniczone. W polskim badaniu z randomizacją, podwójnie ślepą próbą i placebo 73 mężczyzn z CSBD przez 5 miesięcy przyjmowało paroksetynę, naltrekson lub placebo. Objawy zmniejszyły się we wszystkich grupach, także w grupie placebo. Osoby przyjmujące leki były bardziej zadowolone z leczenia, a paroksetyna najsilniej zmniejszała głód seksualny. Autorzy uznali leki za bezpieczne, ale ich skuteczność za wymagającą dalszych badań.

Grupy samopomocowe

Część osób korzysta też z grup samopomocowych działających według programu 12 kroków, np. Anonimowych Seksoholików. Mogą być cennym źródłem wsparcia między sesjami terapii i po jej zakończeniu. Badań nad ich skutecznością w CSBD jest jednak niewiele, dlatego warto traktować je jako uzupełnienie profesjonalnego leczenia, a nie jego zamiennik.

Jak leczymy seksoholizm w Ośrodku Polana

W Ośrodku Polana leczymy uzależnienia od substancji i od zachowań, w tym kompulsywne zachowania seksualne. Łączymy dwie formy pracy, które według badań pomagają w leczeniu CSBD:

  • Terapię indywidualną: pracę nad mechanizmami kompulsywnych zachowań, emocjami, relacjami i doświadczeniami z przeszłości oraz wspólne tworzenie planu zapobiegania nawrotom. Nasi terapeuci pracują m.in. w nurcie poznawczo-behawioralnym, integracyjnym i psychodynamicznym.
  • Terapię grupową łączoną z terapią indywidualną: spotkania z osobami, które mierzą się z podobnymi trudnościami, prowadzone są raz w tygodniu przez terapeutę. Grupa daje wsparcie, zmniejsza wstyd i pomaga ćwiczyć nowe sposoby radzenia sobie. Oprócz tego każdy uczestnik grupy terapeutycznej odbywa raz w tygodniu sesję indywidualną z terapeutą, na której omawia swoje indywidualne problemy.

Leczenie zaczynamy od konsultacji, podczas której oceniamy sytuację i ustalamy plan terapii. Jeśli potrzebna jest diagnoza lub leczenie współwystępujących zaburzeń, np. depresji, lęku czy uzależnienia od alkoholu, pacjent może skorzystać z konsultacji lekarza psychiatry. Gdy kompulsywne zachowania odbiły się na związku, proponujemy też terapię par. Szczegóły oferty znajdziesz na stronie Leczenie seksoholizmu w Ośrodku Polana.

Ile trwa leczenie i czy nawroty są normalne?

W badaniach poprawę obserwowano już po kilku tygodniach terapii: siedem tygodni w badaniu grupowej CBT, 12 sesji w badaniu ACT. W praktyce leczenie trwa zwykle dłużej, często kilka miesięcy, zwłaszcza gdy towarzyszą mu inne problemy. Czas zależy od nasilenia objawów i celów pacjenta.

Nawroty, czyli powrót do dawnych zachowań, nie oznaczają porażki. Są częstą częścią zdrowienia w każdym uzależnieniu. Dlatego ważnym elementem terapii jest plan zapobiegania nawrotom: rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych i wiedza, co zrobić, gdy się pojawią.

Najczęstsze pytania

Czy seksoholizm da się wyleczyć? Tak, CSBD jest zaburzeniem, które można skutecznie leczyć. Badania pokazują, że psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna i ACT, wyraźnie zmniejsza objawy, a efekty utrzymują się po zakończeniu terapii.

Jaka terapia jest najlepsza na uzależnienie od seksu? Najwięcej dowodów ma terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i terapia akceptacji i zaangażowania (ACT). Psychoterapia jest leczeniem pierwszego wyboru, a leki mogą ją uzupełniać.

Czy terapia grupowa jest tak samo skuteczna jak indywidualna? Według metaanalizy z 2025 roku obie formy są podobnie skuteczne. Terapia grupowa dodatkowo zmniejsza poczucie wstydu i izolacji, a indywidualna pozwala skupić się na osobistych doświadczeniach. Często łączy się obie formy.

Czy na seksoholizm są leki? Nie ma leku zarejestrowanego do leczenia CSBD. Psychiatra może zalecić np. leki z grupy SSRI lub naltrekson, zwłaszcza przy dużym nasileniu objawów lub współwystępującej depresji, ale zawsze jako uzupełnienie psychoterapii.

Czy w leczeniu seksoholizmu trzeba zrezygnować z seksu? Zwykle nie. Celem leczenia jest odzyskanie kontroli: rezygnacja z zachowań, które szkodzą, i budowanie zdrowej seksualności, a nie całkowita abstynencja.

Jeśli potrzebujesz pomocy dla siebie lub bliskiej Ci osoby, skontaktuj się z Ośrodkiem Polana w Warszawie. Nasi specjaliści wesprą Cię i zaplanują skuteczną terapię uzależnienia od seksu.

Bibliografia

  1. Antons, S., Engel, J., Briken, P., Krüger, T. H. C., Brand, M., Stark, R. (2022). Treatments and interventions for compulsive sexual behavior disorder with a focus on problematic pornography use: A preregistered systematic review. Journal of Behavioral Addictions, 11(3), 643–666. https://doi.org/10.1556/2006.2022.00061
  2. Baenas, I., Munguía, L., Fernández-Aranda, F., … Jiménez-Murcia, S. (2026). Evaluation and treatment of compulsive sexual behavior disorder and co-morbid addictive disorders: A narrative review. Current Addiction Reports, 13, 28. https://doi.org/10.1007/s40429-026-00717-3
  3. Crosby, J. M., Twohig, M. P. (2016). Acceptance and commitment therapy for problematic internet pornography use: A randomized trial. Behavior Therapy, 47(3), 355–366. https://doi.org/10.1016/j.beth.2016.02.001
  4. Grubbs, J. B., Kraus, S. W., Perry, S. L. (2019). Self-reported addiction to pornography in a nationally representative sample: The roles of use habits, religiousness, and moral incongruence. Journal of Behavioral Addictions, 8(1), 88–93. https://oasis.library.unlv.edu/psychology_fac_articles/487/
  5. Hallberg, J., Kaldo, V., Arver, S., Dhejne, C., Jokinen, J., Görts Öberg, K. (2019). A randomized controlled study of group-administered cognitive behavioral therapy for hypersexual disorder in men. The Journal of Sexual Medicine, 16(5), 733–745. https://doi.org/10.1016/j.jsxm.2019.03.005
  6. Kraus, S. W., Krueger, R. B., Briken, P. i in. (2018). Compulsive sexual behaviour disorder in the ICD-11. World Psychiatry, 17(1), 109–110. https://doi.org/10.1002/wps.20499
  7. Lew-Starowicz, M., Lewczuk, K., Nowakowska, I., Kraus, S., Gola, M. (2020). Compulsive sexual behavior and dysregulation of emotion. Sexual Medicine Reviews, 8(2), 191 i nast. https://doi.org/10.1016/j.sxmr.2019.10.003
  8. Lew-Starowicz, M. i in. (2022). Tolerability and efficacy of paroxetine and naltrexone for treatment of compulsive sexual behaviour disorder. World Psychiatry, 21(3), 468–469. https://doi.org/10.1002/wps.21026
  9. López-Pinar, C., Esparza-Reig, J., Bőthe, B. (2025). Psychotherapy for problematic pornography use: A comprehensive meta-analysis. Journal of Behavioral Addictions, 14(2), 630 i nast. https://doi.org/10.1556/2006.2025.00018
  10. Turner, D., Briken, P., Grubbs, J., Malandain, L., Mestre-Bach, G., Potenza, M. N., Thibaut, F. (2022). The World Federation of Societies of Biological Psychiatry guidelines on the assessment and pharmacological treatment of compulsive sexual behaviour disorder. Dialogues in Clinical Neuroscience, 24(1), 10–69. https://doi.org/10.1080/19585969.2022.2134739