Uzależnienie od alkoholu jednego z członków rodziny wpływa na funkcjonowanie całego systemu rodzinnego. Obciąża emocjonalnie, finansowo i zdrowotnie partnera, dzieci oraz dalszych bliskich. Badania pokazują, że rodziny żyjące z osobą uzależnioną od alkoholu częściej doświadczają przewlekłego stresu, zaburzeń snu, objawów lękowo‑depresyjnych oraz problemów w relacjach. Dlatego troska o siebie nie jest egoizmem, ale warunkiem realnej pomocy osobie pijącej.

Pomoc rodzinie alkoholika: jak zadbać o swoje bezpieczeństwo i granice

Pierwszym krokiem jest uświadomienie sobie, że nie ma się wpływu na samo picie chorej osoby, ale ma się wpływ na to, jak się na nie reaguje. Specjaliści przekonują, że niezwykle istotne jest ustalenie jasnych granic, m.in. brak zgody na przemoc (fizyczną i psychiczną), na prowadzenie pojazdów po alkoholu czy na opiekę nad dziećmi pod wpływem alkoholu. Eksperci podkreślają też, jak ważne jest, by partner lub partnerka osoby pijącej zadbała o własne zdrowie. Warto skorzystać z pomocy psychologicznej, grup wsparcia dla rodzin, zadbać o higienę snu oraz utrzymywać własne aktywności i relacje społecznych. Takie działania obniżają ryzyko współwystępowania zaburzeń psychicznych u bliskich osoby pijącej.

Jak nie ułatwiać picia alkoholikowi?

Literatura kliniczna opisując rodziny, w których jeden lub więcej osób nadużywa alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych, zwraca uwagę na częste zjawisko, czyli tzw. enabling (z ang. umożliwianie). Chodzi o takie zachowania członków rodziny czy przyjaciół, które nieświadomie ułatwiają osobie pijącej dalsze nadużywanie alkoholu. Należą do nich m.in. spłacanie długów osoby uzależnionej, usprawiedliwianie jej nieobecności w pracy, chronienie przed konsekwencjami picia czy kupowanie alkoholu. 

Specjaliści zalecają, aby nie dawać osobie uzależnionej pieniędzy, które w praktyce przeznaczane są na alkohol, nie tłumaczyć jej przed innymi oraz nie przejmować za nią obowiązków, gdy jest w ciągu alkoholowym. Jednocześnie ważne jest, aby komunikować swoje granice w sposób spokojny i konsekwentny. Mówić: „nie zgadzam się na picie w domu”, „nie będę dzwonić do twojego szefa z usprawiedliwieniami” i realnie je egzekwować.

Wspierająca komunikacja zamiast kontroli

Badania nad interwencjami rodzinnymi pokazują, że bardziej skuteczne niż krytyka i wywieranie presji są: empatyczna komunikacja, podkreślanie własnych uczuć oraz wzmacnianie chwil trzeźwości. Terapeuci uzależnień zalecają używanie komunikatów „ja”, zamiast „ty”. Lepiej jest powiedzieć: „czuję lęk, kiedy wracasz pijany”, „jest mi trudno ufać, gdy obiecujesz, że przestaniesz i to się nie dzieje” niż: „jesteś pijakiem”, „niszczysz nas wszystkich”, „dzieci się wstydzą matki alkoholiczki”. Zalecają unikanie kłótni w momentach upojenia oraz rozmowy o leczeniu w czasie trzeźwości. Ważne jest, by oddzielać człowieka od choroby, mówić: „zależy mi na tobie, ale nie akceptuję twojego picia”. Taka komunikacja zmniejsza wstyd i opór, a jednocześnie jasno pokazuje konsekwencje.

Jak wspierać decyzję alkoholika o leczeniu

Rodzina może odegrać kluczową rolę w motywowaniu do leczenia, ale nie zastąpi decyzji osoby pijącej. To ona musi świadomie uznać, że ma problem z alkoholem i zdecydować o leczeniu. Specjaliści rekomendują, by wspierać osobę pijącą w podjęciu leczenia, ale jej nie wyręczać. Warto pomóc jej w zbieraniu informacji o dostępnych formach pomocy (ośrodki leczenia uzależnień, poradnie terapii uzależnień, grupy samopomocowe), oferować konkretne wsparcie organizacyjne (np. pójść z chorym na pierwszą wizytę do terapeuty uzależnień, pomoc w ustaleniu terminu konsultacji) oraz jasno zakomunikować choremu, że może liczyć na wsparcie rodziny pod warunkiem podjęcia leczenia. 

W niektórych sytuacjach pomocna bywa zorganizowana interwencja rodzinna, prowadzona z udziałem specjalisty (tzw. interwencja kryzysowa), która – zgodnie z zaleceniami klinicznymi – zwiększa szanse na rozpoczęcie terapii, o ile przebiega w sposób zaplanowany, bez przemocy i z poszanowaniem godności osoby uzależnionej.

Niezależnie od tego, na jakim etapie jest osoba nadużywająca alkoholu, członkowie rodziny mają prawo i obowiązek chronić siebie – swoje zdrowie fizyczne, psychiczne, sytuację materialną oraz bezpieczeństwo dzieci. Połączenie wyraźnych granic, unikania zachowań podtrzymujących picie oraz opartej na szacunku motywacji do podjęcia leczenia jest najlepiej udokumentowaną drogą do zmiany – zarówno dla osoby pijącej, jak i dla jej bliskich.

Jeśli potrzebujesz pomocy dla siebie lub bliskiej Ci osoby, skontaktuj się z Ośrodkiem Polana w Warszawie. Nasi specjaliści pomogą pozostać w trzeźwości lub skuteczną terapię uzależnienia od alkoholu.

Źródła:

  1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8104924
  2. https://www.gov.uk/government/consultations/uk-clinical-guidelines-for-alcohol-treatment/uk-clinical-guidelines-for-alcohol-treatment-core-elements-of-alcohol-treatment
  3. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02537176231222968

Jeśli potrzebujesz pomocy dla siebie lub bliskiej Ci osoby, skontaktuj się z Ośrodkiem Polana w Warszawie. Nasi specjaliści wesprą Cię w utrzymaniu trzeźwości i zaplanują skuteczną terapię uzależnienia od alkoholu.